چشمهای نوزادان نارس به دلیل تولد زودرس و رشد ناقص سیستم بینایی، حساس و آسیبپذیر هستند. مشکلات بینایی در نوزادان نارس یکی از دغدغههای اصلی والدین است، زیرا تشخیص دیرهنگام میتواند منجر به عوارض دائمی شود. در این مطلب، انواع مشکلات بینایی، علائم هشداردهنده، روشهای تشخیص، درمان و مراقبتهای پیشگیرانه بررسی شده است تا والدین با آگاهی کامل از سلامت بینایی فرزند خود مراقبت کنند.
مشکلات بینایی در نوزادان نارس چیست؟
نوزادان نارس، کودکانی هستند که قبل از هفته ۳۷ بارداری به دنیا میآیند. سیستم بینایی این نوزادان هنوز تکمیل نشده و رشد ناقص رگهای شبکیه و سایر ساختارهای چشم باعث میشود احتمال بروز مشکلات بینایی افزایش یابد. والدین باید با مشاهده تغییرات در چشم و رفتار بینایی فرزند، اقدامات پیشگیرانه و درمانی لازم را انجام دهند.
مشکلات بینایی شایع در نوزادان نارس شامل مجموعهای از شرایط هستند که سلامت بینایی نوزاد را تحت تأثیر قرار میدهند. این موارد شامل:
رتینوپاتی نوزادان نارس (ROP): رشد غیرطبیعی رگهای شبکیه که میتواند باعث جداشدگی شبکیه و کاهش بینایی شود.
اختلالات انکساری: نزدیکبینی، دوربینی یا آستیگماتیسم ناشی از رشد ناقص چشم.
تبلی چشم (Amblyopia): کاهش عملکرد یک چشم در صورت وجود اختلاف بینایی.
خشکی و تحریک چشم: حساسیت قرنیه به نور، گرد و غبار یا دستگاههای پزشکی.
عفونت و التهاب چشم: سیستم ایمنی ضعیف باعث افزایش ریسک عفونتهای چشمی میشود.
این مشکلات ممکن است به طور جداگانه یا ترکیبی در نوزادان نارس مشاهده شوند و نیازمند پیگیری منظم توسط والدین و پزشک متخصص هستند.
رتینوپاتی نوزادان نارس (ROP)
رتینوپاتی یکی از شایعترین و مهمترین مشکلات بینایی در نوزادان نارس است. این بیماری ناشی از رشد ناقص و غیرطبیعی رگهای خونی شبکیه بوده و در صورت عدم درمان میتواند باعث کاهش شدید بینایی یا نابینایی شود.
برخی نوزادان نارس به دلیل ویژگیهای خاص رشد و وزن هنگام تولد، بیشتر در معرض ابتلا به رتینوپاتی نوزادان نارس هستند. مهمترین عوامل خطر برای این نوزادان شامل موارد زیر میشوند:
- تولد زودرس (قبل از هفته ۳۲ بارداری)
- وزن کم هنگام تولد (کمتر از ۱۵۰۰ گرم)
- نیاز به اکسیژن درمانی طولانی
- بیماریهای شدید دوران نوزادی
شناسایی به موقع این عوامل خطر میتواند از پیشرفت سریع بیماری جلوگیری کرده و درمان را مؤثرتر کند.
علائم رتینوپاتی نوزادان نارس
در مراحل اولیه، ROP ممکن است بدون علامت باشد. با پیشرفت بیماری، برخی تغییرات در رفتار بینایی نوزاد ظاهر میشوند که والدین باید به آن توجه کنند. این علائم عبارتند از:
- حرکات غیرطبیعی چشم یا نگاه خیره
- عدم تمرکز روی اشیا نزدیک و دور
- حساسیت شدید به نور
- حرکات سریع و غیرعادی پلکها
مشاهده این علائم ممکن است نشانه پیشرفت رتینوپاتی باشد و نیازمند مراجعه فوری به پزشک است.
درمان رتینوپاتی
درمان رتینوپاتی بسته به شدت بیماری و مرحله پیشرفت آن انجام میشود و درمان زودهنگام میتواند از آسیب دائمی بینایی جلوگیری کند. روشهای درمان شامل:
- لیزر درمانی برای جلوگیری از رشد غیرطبیعی رگها
- تزریق دارو برای کنترل رگزایی بیش از حد
- جراحی در موارد شدید (در صورت جداشدگی شبکیه)
درمان سریع رتینوپاتی میتواند از کاهش شدید بینایی جلوگیری کند و نتیجه طولانیمدت بینایی را بهبود دهد.
سایر مشکلات بینایی شایع در نوزادان نارس
علاوه بر ROP، نوزادان نارس ممکن است با مشکلات بینایی دیگری مواجه شوند که نیاز به پیگیری و درمان مناسب دارند. شایعترین این بیماریها عبارتند از:
نزدیکبینی و اختلالات انکساری
رشد ناقص چشمها ممکن است باعث ایجاد نزدیکبینی، دوربینی یا آستیگماتیسم شود. اصلاح به موقع این مشکلات با عینک یا درمان مناسب، از عوارض جدیتر جلوگیری میکند.همچنین عدم درمان به موقع میتواند باعث کاهش بینایی دائمی یا چشم تنبلی شود.
تنبلی چشم (Amblyopia)
تنبلی چشم زمانی رخ میدهد که اختلاف بینایی بین دو چشم یا مشکلات انکساری باعث کاهش عملکرد یک چشم شود. اگر این وضعیت به موقع تشخیص داده نشود، ممکن است عملکرد بینایی چشم ضعیفتر به طور دائمی کاهش یابد. مواردی که در چشم تنبلی مشاهده میشوند، شامل موارد زیر هستند:
- کاهش دید یک چشم نسبت به چشم دیگر
- تأخیر در تمرکز و هماهنگی چشمها
- اختلالات حرکتی چشم
تشخیص و درمان به موقع تنبلی چشم میتواند از آسیب دائمی بینایی جلوگیری کرده و عملکرد طبیعی چشم ضعیفتر را بازگرداند.
خشکی و تحریک چشم
سطح قرنیه نوزادان نارس بسیار حساس است و ممکن است در اثر نور، گرد و غبار یا دستگاههای پزشکی تحریک شود. رعایت مراقبتهای ساده میتواند از بروز تحریک و آسیبهای چشمی جلوگیری کند و راحتی چشم نوزاد را حفظ نماید. این مراقبتها شامل موارد زیر هستند:
- تمیز نگه داشتن چشم با گاز استریل
- استفاده از قطرههای مرطوبکننده تجویز شده توسط پزشک
- محافظت از چشم در برابر نور شدید
رعایت این نکات ساده میتواند به کاهش تحریک چشم و پیشگیری از آسیبهای جدی کمک کند.
این مطلب را نیز بخوانید:
عفونت و التهاب چشم
نوزادان نارس به دلیل سیستم ایمنی ضعیف، بیشتر در معرض عفونتهای چشمی قرار دارند. شناخت علائم اولیه عفونت به والدین کمک میکند تا درمان به موقع انجام شود و از آسیب دائمی بینایی جلوگیری شود. این علائم شامل موارد زیر هستند:
- ترشح غیرطبیعی یا چسبندگی پلکها
- قرمزی و تورم چشم
- حساسیت به نور
مشاهده هر یک از این علائم ممکن است نشانهی عفونت باشد که نیازمند مراجعه فوری به پزشک متخصص است.
علائم هشداردهنده مشکلات بینایی در نوزادان نارس
والدین باید به هرگونه تغییر غیرطبیعی در چشم نوزاد توجه داشته باشند، زیرا شناسایی زودهنگام مشکلات بینایی میتواند از آسیب دائمی جلوگیری کند. مهمترین تغییرات غیرطبیعی چشم نوزاد عبارتند از:
- حرکات غیرطبیعی چشم یا نگاه خیره
- عدم تمرکز روی اشیا
- قرمزی، تورم یا ترشح غیرطبیعی
- حساسیت شدید به نور
- مشکلات بینایی در پیگیریهای دورهای
مشاهده هر یک از این علائم نیازمند مراجعه فوری به پزشک متخصص است تا اقدامات درمانی مناسب انجام شود.
مراقبتهای خانگی و پیشگیری
مراقبتهای خانگی منظم نقش بسیار مهمی در کاهش احتمال بروز مشکلات بینایی در نوزادان نارس و کاهش شدت آنها دارد. والدین با رعایت اقدامات ساده میتوانند از رشد طبیعی چشم و پیشرفت بینایی سالم کودک اطمینان حاصل کنند.
برای حفظ سلامت چشم نوزاد، موارد زیر از مهمترین مراقبتهای خانگی هستند:
- شستوشوی دستها قبل از تماس با چشم نوزاد
- تمیز کردن چشم با گاز استریل و آب ولرم
- محافظت چشم در برابر نور شدید و گرد و غبار
- پیگیری معاینات دورهای چشم توسط پزشک متخصص
- توجه به سلامت عمومی و تغذیه نوزاد
رعایت منظم این اقدامات ساده میتواند از بروز مشکلات بینایی در نوزادان نارس پیشگیری نماید و سلامت چشمهای کودکان را تضمین کند.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
نوزادان نارس به دلیل رشد ناقص ساختارهای چشم (به ویژه شبکیه) در معرض خطر ابتلا به مشکلات جدی بینایی هستند. بنابراین تشخیص زودهنگام و معاینه به موقع اهمیت ویژه دارد. اگر هر یک از شرایط زیر را در چشم یا رفتار بینایی نوزادتان مشاهده کردید، مراجعه سریع به چشمپزشک ضروری است:
- قرمزی یا تورم شدید چشم
- ترشح غلیظ و مداوم از چشم
- حرکات غیرطبیعی چشم (مثل نگاه خیره، عدم هماهنگی، یا لوچی شدن چشم)
- حساسیت شدید به نور
- مشاهده سفیدک یا تغییر رنگ مردمک چشم
- عدم واکنش مناسب چشم به نور یا عدم دنبال کردن اجسام
- تشخیص هرگونه اختلاف بینایی یا لوچی شدن چشم در معاینات
مشاهده هر یک از این علائم میتواند نشانهی وجود مشکلات بینایی جدی باشد، از جمله عفونت، اختلال انکساری، یا پیشرفت ROP.
همچنین، حتی اگر هیچ یک از این علائم در ظاهر قابل مشاهده نبود، توصیه میشود نوزادان نارس تحت معاینات دورهای چشمپزشکی قرار بگیرند. طبق دستورالعملهای بینالمللی، نوزادانی که زودتر از ۳۰–۳۲ هفته متولد شدهاند یا وزن کمتر از حدود ۱٫۵ کیلوگرم دارند، باید بین هفتههای ۴ تا ۹ پس از تولد تحت معاینه اولیه شبکیه قرار گیرند.
اگر معاینه اولیه طبیعی باشد، ممکن است معاینات بعدی هر ۱ تا ۳ هفته (یا طبق نظر پزشک) ادامه یابد تا زمانی که رشد عروق شبکیه کامل شود یا خطر ابتلا به ROP برطرف گردد.
بیتوجهی به معاینات پیگیری و مشاهده نکردن چشم نوزاد میتواند منجر به پیشرفت مشکلات بینایی شود و در موارد جدی، حتی جداشدگی شبکیه و از دست رفتن بینایی ممکن است رخ دهد.
اگر هر نشانه غیرطبیعی مشاهده کردید، یک معاینه کوتاه اما تخصصی میتواند از آسیبهای بلندمدت جلوگیری کند. پزشکان چشمپزشکی تریتا، آمادهاند وضعیت بینایی کودک شما را با دقت بررسی کنند.
جمعبندی
مشکلات بینایی در نوزادان نارس از جمله چالشهای مهم سلامتی آنها هستند که باید از طرف والدین جدی گرفته شوند. مواردی از جمله رتینوپاتی، اختلالات انکساری، چشم تنبلی و عفونتهای چشمی از شایعترین این مشکلات هستند. این مشکلات اگر به موقع تشخیص داده نشوند، ممکن است اثرات بلندمدتی بر بینایی کودک داشته باشند.
والدین باید بدانند که رشد ناقص سیستم بینایی در نوزادان نارس، آنها را به شدت آسیبپذیر میکند و توجه دقیق به رفتار و چشمهای کودک اهمیت بالایی دارد.
پیگیری منظم معاینات چشم توسط پزشک متخصص، مراقبتهای خانگی صحیح، و توجه به هرگونه علامت هشداردهنده مانند ترشح غیرطبیعی، قرمزی، تورم یا حرکات غیرعادی چشم، میتواند از پیشرفت مشکلات بینایی جلوگیری کند.
تشخیص به موقع و اقدامات درمانی مناسب، اعم از اصلاح مشکلات انکساری یا درمان رتینوپاتی، نقش حیاتی در حفظ بینایی سالم نوزادان نارس دارد.
والدین میتوانند با مراقبت دقیق و اقدام سریع، اطمینان حاصل کنند که سلامت بینایی فرزندشان حفظ میشود و اثرات مشکلات بینایی در نوزادان نارس به حداقل ممکن کاهش مییابد. توجه، پیگیری و درمان به موقع بهترین راه برای تضمین رشد طبیعی چشم و بینایی کودک است.
سوالات متداول درباره مشکلات بینایی در نوزادان نارس
بله. تولد زودرس باعث میشود رشد شبکیه و ساختارهای چشم کامل نباشد و همین موضوع احتمال مشکلات بینایی در نوزادان نارس را افزایش میدهد. بسیاری از این مشکلات با معاینه منظم قابل تشخیص و درمان هستند.
رشد بینایی نوزاد نارس نسبت به نوزادان کامل کندتر است و ممکن است در هفتههای ابتدایی رفتارهای بینایی طبیعی مشاهده نشود. پیگیری معاینات دورهای نقش مهمی در ارزیابی سلامت چشم دارد.
رتینوپاتی یک اختلال جدی است که به دلیل رشد غیرطبیعی رگهای شبکیه ایجاد میشود. عدم درمان ROP میتواند به جداشدگی شبکیه و کاهش شدید بینایی منجر شود.
مهمترین علائم شامل حرکات غیرطبیعی چشم، عدم تمرکز، حساسیت شدید به نور، ترشح غیرطبیعی و تغییر رنگ مردمک است. مشاهده هر یک از این موارد میتواند نشانهای از یک اختلال چشم نوزاد نارس باشد و نیاز به بررسی فوری دارد.
بله. رعایت مراقبتهای خانگی، جلوگیری از نور شدید، حفظ بهداشت چشم و مراجعه منظم به چشمپزشک از مهمترین روشهای پیشگیری از مشکلات بینایی نوزادان است.
بسته به نوع مشکل، درمان ممکن است شامل لیزر، دارو، اصلاح عیوب انکساری یا جراحی باشد. مداخله بهموقع بهترین نتیجه را برای درمان بینایی نوزاد نارس ایجاد میکند.
معمولاً بین هفتههای ۴ تا ۹ بعد از تولد باید اولین معاینه چشم نوزاد انجام شود. پس از آن پزشک درباره فاصلهٔ معاینات بعدی تصمیم میگیرد.
عدم درمان بهموقع میتواند منجر به نزدیکبینی شدید، تنبلی چشم، اختلالات انکساری، مشکلات حرکتی چشم یا پیشرفت ROP شود. برخی از این عوارض بینایی نوزاد زودرس ممکن است دائمی باشند، اما با تشخیص سریع میتوان از بسیاری از آنها جلوگیری کرد.
خیر. اما نوزادانی که وزن کمتر از ۱۵۰۰ گرم دارند یا قبل از هفته ۳۲ متولد شدهاند، در معرض خطر بیشتری هستند و باید تحت نظر پزشک باشند.
ترشح غلیظ، چسبندگی پلکها، قرمزی، تورم و حساسیت به نور از مهمترین نشانههای عفونت چشمی هستند.
منابع:
