چشم نوزاد از کی میبینه؟ مراحل رشد بینایی کودک از تولد تا یک سالگی

بیشتر افراد فکر می‌کنند نوزاد تازه متولد شده از همان ابتدا مثل بزرگسالان می‌تواند همه چیز را ببیند، رنگ‌ها را تشخیص دهد و اجسام دور و نزدیک را به طور واضح مشاهده کند. اما واقعیت کمی متفاوت است و چشم نوزاد تازه متولد شده توانایی‌های محدودی دارد. بنابراین سوال اصلی اینجاست که واقعا چشم نوزاد کی میبینه؟ از چه زمانی می‌تواند رنگ‌ها، چهره‌ها و اشیا را تشخیص دهد و دید کامل پیدا کند؟ پاسخ به این سوال، نیازمند بررسی مراحل تکامل بینایی نوزاد و عوامل مؤثر بر رشد چشم است. در این مطلب به صورت کامل و علمی این موضوع را بررسی می‌کنیم و نکات کاربردی برای والدین ارائه می‌کنیم.

چشم نوزاد از کی میبینه؟

به طور کلی، نوزادان تازه متولد شده دید محدودی دارند و نمی‌توانند مانند بزرگسالان جهان را ببینند. در روزهای اول تولد، چشم نوزاد تنها می‌تواند نور و تاریکی را تشخیص دهد و تمرکز دید بیشتر روی فاصله حدود ۲۰ تا ۳۰ سانتی‌متر است. این تقریبا همان فاصله‌ای است که نوزاد هنگام شیر خوردن یا نگاه کردن به صورت والدین قرار می‌گیرد.

در این مرحله، دید رنگی نوزاد هنوز تکامل نیافته و چشم‌ها بیشتر به کنتراست بالا مانند سیاه و سفید یا اشیا با رنگ‌های واضح واکنش نشان می‌دهند. این محدودیت دید کاملاً طبیعی است و نشان‌دهنده شروع فرآیند رشد بینایی است.

برای اینکه به جواب این سوال برسید که چشم نوزاد از کی میبینه، ابتدا باید با مراحل تکامل بینایی نوزاد آشنا شوید. این مراحل به شما کمک می‌کند تا با چگونگی تغییرات نوزاد خود و توانایی‌هایی که در هر مرحله به دست می‌آورد، بیشتر آشنا شوید.

رشد طبیعی بینایی نوزاد؛ از بدو تولد تا ۱۲ ماهگی 

بینایی نوزاد در بدو تولد کامل نیست و با گذشت زمان و رشد سیستم عصبی و چشم، کم‌کم به حالت بزرگسال نزدیک می‌شود. مراحل رشد بینایی شامل بازه‌های زمانی و ویژگی‌های مشخصی هستند که والدین می‌توانند با توجه به آن‌ها، سلامت بینایی فرزندشان را بررسی کنند:

1- دید نوزاد در بدو تولد 

نوزاد در بدو تولد، دید کامل ندارد و تنها می‌تواند اشیاء نزدیک به صورت خود، حدود ۲۰ تا ۲۵ سانتی‌متر را ببیند. در این مرحله، چشم‌ها ممکن است هماهنگ نباشند و کمی واگرا یا بالا و پایین حرکت کنند که معمولا طبیعی است. همچنین در هفته‌های اولیه، نوزاد بیشتر به نور و کنتراست حساس است و به صورت واضح رنگ‌ها یا جزئیات دور را نمی‌تواند تشخیص دهد.

2- شروع تثبیت بینایی؛ ۱ تا ۳ ماه

در این بازه، سیستم بینایی نوزاد کم‌کم هماهنگ می‌شود و ویژگی‌های زیر ظاهر می‌شوند:

• دنبال کردن اشیاء متحرک با چشم‌ها
• تمرکز بر روی چهره‌ها و اشیای با کنتراست بالا
• پلک زدن به نور شدید و واکنش به تغییرات روشنایی

این مرحله نشان‌دهنده آغاز هماهنگی چشم‌ها و افزایش دقت بینایی است و والدین می‌توانند با بازی‌ها و تعاملات ساده، به تقویت آن کمک کنند.

3- پیشرفت چشمگیر؛ ۴ تا ۶ ماه

در این بازه، چشم‌ها بهتر با هم هماهنگ می‌شوند و نوزاد قادر است، اشیاء متحرک را سریع‌تر دنبال کند، رنگ‌ها را شروع به تشخیص دهد و فاصله‌ها و عمق را به صورت ابتدایی درک کند.

همچنین در این دوره، نوزاد بیشتر به فعالیت‌های محیطی و تعامل با افراد اطراف واکنش نشان می‌دهد و توجه به این رفتارها می‌تواند شاخص خوبی برای رشد بینایی باشد.

4- نزدیک شدن به بینایی بزرگسالان؛ ۶ تا ۱۲ ماه

با گذشت شش ماه اول، چشم‌ها کم‌کم توانایی بینایی نزدیک به بزرگسالان را پیدا می‌کنند و ویژگی‌های زیر در این دوره مشاهده می‌شوند:

• تشخیص کامل رنگ‌ها
• درک بهتر عمق و فاصله
• هماهنگی چشم و دست برای گرفتن اشیا
• آمادگی برای معاینات تخصصی چشم

در این مرحله، دید نوزاد به حدی توسعه یافته که می‌تواند اشیاء و چهره‌ها را به طور دقیق‌تر شناسایی کند و با محیط تعامل بهتری داشته باشد.

عواملی که روی بینایی نوزاد تأثیر می‌گذارند

بینایی نوزاد، تحت تأثیر چند عامل کلیدی شکل می‌گیرد که آشنایی با آن‌ها برای درک بهتر رشد بینایی کودک بسیار مهم است. این عوامل شامل ژنتیک، سلامت مادر، تغذیه، نور محیط و برخی بیماری‌ها می‌شوند:

ژنتیک و سلامت مادر: عوامل ژنتیکی و وضعیت سلامت مادر در دوران بارداری نقش مهمی در شکل‌گیری ساختار چشم و روند تکامل بینایی نوزاد دارند.

تغذیه و ویتامین‌ها: دریافت کافی ویتامین‌ها، به‌ویژه ویتامین A، برای رشد طبیعی چشم و تکامل دید نوزاد ضروری است.

نور و محیط: نور مناسب محیط به تحریک رشد بینایی کمک می‌کند، اما تأثیر آن نسبت به ژنتیک و سلامت چشم‌ها محدودتر است.

بیماری‌ها و اختلالات چشمی: برخی بیماری‌های مادرزادی یا اختلالات چشمی نادر می‌توانند روند رشد بینایی را مختل کنند و نیاز به بررسی تخصصی دارند.

علائم هشدار برای مشکلات بینایی نوزاد

والدین باید به برخی علائم هشداردهنده توجه ویژه داشته باشند تا در صورت مشاهده هر یک از آن‌ها، سریعاً به متخصص چشم کودکان مراجعه کنند. این علائم شامل موارد زیر است:

• عدم واکنش چشم‌ها به نور یا چهره والدین: اگر نوزاد به نور محیط یا صورت والدین واکنش نشان نمی‌دهد، ممکن است نشان‌دهنده اختلال بینایی باشد.
• عدم دنبال کردن اشیا متحرک پس از ۳ ماهگی: نوزادان در این سن باید توانایی دنبال کردن اشیای متحرک را داشته باشند و عدم توانایی در این زمینه، می‌تواند زنگ هشداری برای مشکلات بینایی باشد.
• پلک زدن مکرر یا چرخش غیرطبیعی چشم‌ها: حرکات غیرطبیعی چشم، پلک زدن بیش از حد یا چرخش مداوم چشم‌ها، می‌تواند نشان‌دهنده اختلالات بینایی یا هماهنگی چشم‌ها باشد.
• اختلاف قابل توجه در اندازه مردمک‌ها: تفاوت غیرعادی در اندازه مردمک‌ها یا عدم واکنش آن‌ها به نور می‌تواند نشانه مشکلات جدی‌تر باشد.

وجود هر یک از این علائم، نیازمند بررسی دقیق توسط چشم‌پزشک متخصص کودکان است و اقدام به موقع می‌تواند از بروز مشکلات جدی‌تر جلوگیری کند.

نکات عملی برای تقویت بینایی نوزاد

حالا که با مراحل تکامل بینایی نوزاد، علائم هشداردهنده برای بینایی نوزادان و همچنین عواملی که روی بینایی آن‌ها تاثیر می‌گذارد آشنا شدید، می‌توانید با رعایت چند اقدام ساده، رشد بینایی نوزاد را به شکل مؤثر تقویت کرده و تجربه دیداری سالم‌تری برای کودک خود فراهم کنید. این اقدامات شامل موارد زیر است:

• قرار دادن نوزاد روبه‌روی صورت والدین و برقراری ارتباط چشمی منظم: نگاه مستقیم به چهره والدین باعث تقویت تمرکز و هماهنگی بین چشم‌ها می‌شود و رشد دید اجتماعی و بینایی کودک را حمایت می‌کند.
• استفاده از اسباب‌بازی‌ها و اشیای رنگی با کنتراست بالا: اشیای با رنگ‌های واضح و کنتراست بالا، مانند سیاه و سفید یا قرمز و زرد، توجه نوزاد را جلب می‌کنند و به تکامل دید رنگی و توانایی تشخیص جزئیات کمک می‌کنند.
• فراهم کردن نور طبیعی کافی در محیط: نور طبیعی محرک مهمی برای رشد بینایی است و باعث فعال شدن سلول‌های حساس به نور در شبکیه چشم می‌شود. محیط روشن و مناسب به رشد دید رنگی و عمق دید کمک می‌کند.

       مراجعه منظم به چشم‌پزشک متخصص کودکان برای چکاپ دوره‌ای: معاینات منظم کمک می‌کند مشکلات بینایی در مراحل اولیه تشخیص داده شوند و درمان به موقع انجام شود.

رعایت این نکات ساده اما کاربردی، علاوه بر تقویت بینایی نوزاد شما، می‌تواند از وقوع مشکلات بینایی جلوگیری کرده و به کودک کمک کند تا دنیای اطراف خود را با وضوح و رنگ کامل ببیند.

جمع‌بندی

سوال اصلی بسیاری از والدین همیشه این بوده که چشم نوزاد از کی میبینه و چه زمانی کودک قادر به دیدن رنگ‌ها، تشخیص چهره‌ها و اجسام خواهد بود. همانطور که در این مطلب بررسی شد، بینایی نوزاد یک فرآیند تدریجی است که از تشخیص نور و تاریکی در روزهای اول تولد تا دید کامل و رنگی در حدود شش ماهگی ادامه دارد.

والدین باید بدانند که رشد بینایی فرزندشان به صورت مرحله‌ای رخ می‌دهد و هر نوزاد ممکن است روند متفاوتی داشته باشد.همچنین عواملی از جمله  رعایت نکات مراقبتی، توجه به محیط و تغذیه مناسب، می‌تواند به رشد بینایی کودک کمک کند.

سوالات متداول درباره علت سردرد بالای سر و چشم

منابع: omegapediatrics – healthychildren